Galaksilerden Son Pozlar

Geçtiğimiz hafta Max Planck Astronomi enstitüsü tarafından bir basın açıklaması yapıldı. Huble teleskobundan elde edilen son veriler ile galaksilerin yüksek çözünürlüklü renkli fotoğrafları kamuoyuna sunuldu. Bu çalışma GEMS konsorsiyumu kapsamındaki astronomlar tarafından yapılmaktadır. GEMS, morfoloji (biçim bilimi) ve spektral (ışın dağılımına ait) enerji dağılımından galaksi oluşumları anlamına gelen İngilizce başlığın kısaltmasıdır.

Bu resmi oluşturmak için gruptaki bilim adamları, Hubble teleskobundan çekilen 78 farklı fotoğrafı bir araya getirerek oluşturuldu. Massachusetts Üniversitesinden Dr. Daniel H. McIntosh, bu fotoğrafı şöyle açıkladı: ‘Bu fotoğraf sıradağa ait her dağın ayrı ayrı fotoğrafının çekilip sonra birbirine yapıştırılarak sıradağın resminin meydana getirilmesi gibi yapıldı, yalnız bir farkla, fotoğraflar Hubble uzay teleskobuyla alındı. Bu, şimdiye kadar çekilmiş en büyük renkli fotoğraf olma özelliğinde. Galaksiler, uzayda küme halindedirler.  Resim parçalarını bir araya getirirken çok kolayca hata yapmak ve hiç alakasız bitiştirmeler yapmak mümkün olabilir.  Bu şuna benzer; geceleyin uzaydan bir ülkenin resmini çekseniz, şehre yakın yerler aydınlık, fakat dağlar, ormanlar, çiftlikler karanlık olacaktır.  Bu ülkenin nüfusu hakkında fikir yürütmek için, hem aydınlık alanları hem de karanlık, ama az nüfusa sahip bölgelerin resmine de ihtiyaç duyacağız demektir. Galaksiler de insanlar gibi çok farklıdırlar. Ancak, galaksilerin devasa büyüklükte bir resimlerini elde ederek, galaksi türleri, büyüklükleri, biçimlerini keşfedebilir ve yaşamları hakkında kısa kesitleri bilebiliriz

Bu çalışmada, mesafelerini bildikleri yaklaşık on bin galaksilik bir alan seçildi. Evrenin genişlemesinden dolayı uzaktaki galaksiler, yakındakilere göre bizden daha hızlı uzaklaşmaktadırlar. Astronomlar bu hareketi ölçmek ve mesafeyi hesaplamak için galaksi ışıklarının Doppler kaymasını kullanırlar, çünkü uzaktaki galaksilerden gelen ışıklar yakındakilere göre dünyaya daha geç ulaşacaktır. Aslında, uzaktaki galaksilerin geçmişini görmekteyiz, yani bir çeşit zaman makinası gibi. GEMS, daha dünya ve güneş oluşmadan öncesini, 9 milyar ila 4.5 milyar yıl öncesini doğru olarak görebilmektedir.

Oxford Üniversitesi’nden Dr. Christian Wolf ve  Dr. Klaus Meisenheimer, Max-Planck Enstitüsünden başını çektikleri çalışma grubu galaksilerin mesafesini birkaç yüzdelik hata  payı ile ölçtüler.
Doğru ölçülmüş mesafeler ve mükemmel resimlerle bu galaksilerin büyüklükleri ile yapılarını, 9 milyar yıl boyunca nasıl geliştiklerini araştırmak mümkün olabilecek. Örneğin, GEMS tarafından sorulardan biri, yıldız barlarının (gazları, galaksinin merkezindeki bölgelere çekerek galaksileri şekillendiren muhteşemce uzanmış yıldız toplulukları, yıldız oluşumlarındaki görkemli patlamaları tetikler) meydana gelmesi ile alakalıdır.  Bizim galaksimiz de dahil olmak üzere, zamanımızdaki spiral galaksilerin büyük çoğunluğunda yıldız barları mevcuttur, ancak bunların erken dönemleri ve ne zaman ve nasıl oluştukları hakkında çok az bilgiye sahibiz. Bu projenin amaçlarından biri de galaksiler arasındaki etkileşimin galaksilerin oluşumlarını nasıl etkilediğini araştırmaktır. Etkileşim halinde bulunan galaksiler, birbirleri üzerinde güçlü çekim kuvvetleri ve şoklar uygular,  çarpıcı biçimsel dönüşümler meydana getirir ve hatta birbirine karışıp ilk hallerinden bambaşka bir nihai hallerini alırlar. GEMS projesi ile son 9 milyar yıl boyunca karşılıklı etkileşen ve birleşen galaksileri tanımlıyoruz.

Muazzam büyüklükteki galaksileri merkezindeki kara deliklere gaz beslemede ve çekirdekleri aktive edip korkunç bir enerji salınımında etkileşimler önemli bir rol oynayabilirler. Gems bu aktif çekirdeğe sahip galaksilerin iç yüzünü anlamayı da sağlayacaktır. Ayrıca, halen galaksi etkileşimlerinin fiziğinde kesin olmayan bir anlayışa sahibiz.  İyi yapılan gözlemler, bu bulmacanın da çözülmesine yardımcı olacaktır. İlk bulgular gösteriyor ki, galaksi etkileşimleri geçmişte, günümüzden daha yaygındı. Birçok iri galaksi şimdi yaşlanıyor, karanlığa ve belirsizliğe dönüyor. Artık galaksi birleşmelerinin artıklarını keşfetmeye de odaklanıyorlar. Kavun biçimli galaksilere eliptik galaksiler deniyor ve bu galaksilerin günümüzde geçmişten daha fazla olduğu bu projeyle kanıtlandı.

Çift galaksi etkileşimi. Önde 2 spiral galaksi etkileşimi. Arka planda bir çift spiral galaksi etkileşimi görülmektedir.
Poster büyüklüğünde resim için şu adrese girin:
http://www.mpia-hd.mpg.de/homes/bell/press_release/GEMS_interaction.png

80 parlak galaksi mozaiği. Poster büyüklüğünde resim için şu adrese girin:

http://www.mpia-hd.mpg.de/homes/bell/press_release/GEMS_poster_big.jpg

http://www.mpia-hd.mpg.de/homes/bell/press_release/press.html

Turhan Doğan
turhandogan@yahoo.com

Tokyo -
10.02.2004
http://
gulizk.com

 


Üst Ana sayfa e-mail